Dhawaan, dhowr daraasadood oo cilmiyeed ayaa iftiimiyay baaxadda dhibaatada, labadaba deegaanka badda iyo jidhka aadanaha. Caddaymaha soo ururaya waxay muujinayaan in balaastigyada yaryar ay durba ku jiraan gees kasta oo meeraha ah , oo ay ku jiraan sambabadeenna, dhiiggeenna, iyo cuntadeenna. Hoos waxaan ku eegaynaa natiijooyinka ugu muhiimsan.
Balaastikada yaryar ee ku jirta noolaha badda iyo miiska cashada ee saaran
Baddu waa mid ka mid ah meelaha ugu waaweyn adduunka ee lagu shubo balaastikada. Daraasad ay samaysay Machadka Isbaanishka ee Badweynta (IEO-CSIC) ayaa xaqiijisay in carsaanyada buluugga ah ee ku yaal harada Mar Menor ay ku jiraan microplastics oo ku jira unugyadooda, halka cilmi-baarayaal ka socda Jaamacadda Las Palmas ay ka heleen walxahan caloosha ee sharkyada badda ee Jasiiradda Canary. Ugaarsadayaashan iyo qolofleydan, oo intooda badan ah noocyo ganacsi ahaan muhiim u ah, sidaas darteed waxay noqdaan meel si toos ah looga galo microplastics-ka silsiladda cuntada. Falanqaynta lagu sameeyay labada daraasadood waxay isku raacsan yihiin in wasakhowga microplastic-ka ee badweynta uu gaaro noolaha badda si ballaaran.
Marka laga soo tago xayawaanka, deegaannada badda waxay la ildaran yihiin ururinta balaastikada. Hirarka iyo hirarku waxay qashinkan u kala jabiyaan qaybo yaryar oo sii kordhaya, kuwaas oo ugu dambeyntii ku milma plankton iyo sediments. Kalluunka qolofta leh, sida mussels, clams, iyo oysters, ayaa shaandheeya walxahan oo ku urura unugyadooda, taasoo khatar toos ah ku ah badqabkooda isticmaalka aadanaha.
<
Microplastics-ka ku jira jirka aadanaha iyo waxa aan cunno
Soo-gaadhista aadanaha ee microplastics-ka waa mid aan laga fursan karin. Daraasad lagu soo bandhigay Golaha Ururka Neefsashada ee Yurub, oo lala sameeyay bukaannada Giriigga, ayaa lagu ogaaday walxaha polypropylene iyo polyethylene ee ku jira unugyada sambabada iyo dareeraha laamiga ee bronchoalveolar. Cilmi-baaris kale ayaa lagu ogaaday microplastics-ka ku jira dhiigga, unugyada maskaxda, iyo dareeraha taranka aadanaha . Natiijooyinkani waxay muujinayaan in walxaha aan la neefsan oo keliya laakiin ay sidoo kale u gudbi karaan xubno kala duwan. Saynisyahannadu waxay ka digayaan in saameynta muddada-dheer ay weli tahay mid aan la hubin, laakiin waxay tilmaamayaan khataraha bararka iyo carqaladaynta hoormoonka.
Baakadaha iyo weelasha maalinlaha ah sidoo kale waa ilo muhiim ah. Daraasad isbarbardhig ah oo lagu sameeyay koobabka warqadda ah ee leh dahaarka balaastikada ah ayaa lagu ogaaday in weelashan, oo ay ku jiraan kuwa loo suuq geeyo inay yihiin kuwo baaba'aya, ay sii daayaan microplastics marka ay la kulmaan cabitaanno kulul . Daraasad kale oo Kanada ah ayaa muujisay in bacaha shaaha ee ganacsiga ay sii daayaan malaayiin walxood inta lagu jiro karinta. Biyaha dhalada ku jira , milixda, bariiska degdega ah, iyo cuntooyinka kale ee la warshadeeyay ayaa sidoo kale ka kooban microplastics, taasoo ka dhigaysa cuntadeenna inay noqoto isha soo-gaadhista joogtada ah.
Warshadaha cuntada iyo macaamiishu waxay haystaan ​​​​fursad ay wax ku qabtaan. Khubaradu waxay ku talinayaan in la isticmaalo biyaha la sifeeyay halkii laga isticmaali lahaa biyaha dhalada ku jira, in la doorto shaaha caleenta dabacsan, iyo in la mudnaanta la siiyo cuntooyinka cusub marka loo eego kuwa aadka loo warshadeeyay. Hagaajinta nidaamyada daaweynta biyaha wasakhda ah waa tallaabo kale oo degdeg ah oo looga hortagayo fiilooyinka macmal ah ee dharka inay gaaraan badweynta.
Yaraynta soo-gaadhista: ficillo yaryar
Iyada oo xaaladdan la kulmaysa, sayniska ayaa raadinaya xalal wuxuuna sidoo kale ku talinayaa isbeddello ku yimaada caadooyinka. Tusaale ahaan, isticmaalka suufka xoqidda deegaanka u fiican ayaa loo soo bandhigay beddel ahaan si looga fogaado in microplastics-ka lagu sii daayo jikada. Daraasad lagu daabacay Environmental Advances ayaa lagu qiyaasay in suufka xoqidda caadiga ah ay sii deyn karaan inta u dhaxaysa 0,68 iyo 4,21 garaam oo microplastics ah qofkiiba sannadkii, halka moodooyinka laga sameeyay fiilooyinka dhirta, sida cawska esparto, loofah, ama cellulose, ay ku jiraan balaastig aad uga yar ama xitaa haba yaraatee ma jiraan. Qaadashada qalabkan dabiiciga ah waxay si weyn u yareyn kartaa tirada walxaha ku dhaca daadinta.
Tallaabooyinka kale ee ay khubarada ku taliyeen waxaa ka mid ah isticmaalka biyaha la sifeeyay halkii laga isticmaali lahaa biyaha dhalada ku jira, ka fogaanshaha bacaha shaaha, yaraynta isticmaalka balaastikada hal mar la isticmaalo, iyo hagaajinta daaweynta biyaha wasakhda ah, maadaama isticmaalka mashiinka dharka lagu dhaqo uu gacan ka geysto wasakhowga iyadoo la sii daayo fiilooyinka ku dhammaada badda.
Wasakhowga microplastic-ka waa dhibaato caalami ah oo durba si toos ah u saamaysay baddeena, sahayda cuntada, iyo caafimaadkeena. Caddeyntu way sii kordheysaa waxayna tilmaamaysaa in habka kaliya ee lagu xakameyn karo khatartan ay tahay in la yareeyo wax soo saarka balaastikada iyo in la hagaajiyo maaraynta qashinka. Go'aan kasta oo yar ayaa muhiim ah, laga bilaabo doorashada suufka xoqidda ee laga sameeyay cawska esparto ilaa u doodista nidaamyada daaweynta biyaha wasakhda ah oo wanaagsan. Mustaqbalka meeraha, iyo kanyaga, ayaa ku xirnaan kara.
